بازگشت به سایت
خیانت معمولاً یک اتفاق ناگهانی و بدون زمینه نیست. در بسیاری از موارد، پیش از شکلگیری رابطه خارج از ازدواج، مجموعهای از عوامل فردی، ارتباطی و شرایطی بهتدریج زمینه را برای فاصله گرفتن زوجین از یکدیگر فراهم کردهاند. البته شناخت این زمینهها به معنای توجیه خیانت نیست؛ مسئولیت انتخاب خیانت همچنان بر عهده فردی است که آن را انتخاب میکند.
پژوهشها نشان میدهند که کیفیت رابطه و الگوهای تعامل زوجین میتوانند در احتمال شکلگیری روابط خارج از رابطه اصلی نقش داشته باشند. نارضایتی از رابطه، ارتباط منفی و تعارضهای حلنشده، کاهش تعهد و فاصله گرفتن عاطفی از جمله عواملی هستند که در پژوهشها با افزایش احتمال درگیری خارج از رابطه همراه بودهاند.
۱. فاصله عاطفی و احساس دیدهنشدن
وقتی یکی از زوجین برای مدت طولانی احساس کند که شنیده نمیشود، مورد توجه قرار نمیگیرد یا نیازهای عاطفیاش برای طرف مقابل اهمیتی ندارد، ممکن است بهتدریج از رابطه فاصله بگیرد. این فاصله الزاماً به خیانت منجر نمیشود، اما میتواند رابطه را آسیبپذیرتر کند.
۲. تعارضهای تکراری و حلنشده
اختلاف نظر در هر رابطهای طبیعی است؛ مسئله مهم، شیوه مواجهه با اختلافهاست. سرزنش، تحقیر، سکوت طولانی، تهدید به جدایی یا ناتوانی در گفتوگو درباره نیازها میتواند به مرور احساس صمیمیت و امنیت رابطه را کاهش دهد.
۳. کاهش صمیمیت عاطفی و جنسی
صمیمیت فقط رابطه جنسی نیست. گفتوگو، لمس، توجه، همراهی، قدردانی و احساس نزدیکی نیز بخش مهمی از صمیمیت هستند. وقتی این بخشها برای مدت طولانی کمرنگ میشوند و درباره آنها گفتوگوی مؤثری شکل نمیگیرد، زمینه آسیبپذیری رابطه بیشتر میشود. در برخی پژوهشها نیز نارضایتی زناشویی و جنسی با خیانت همراه بوده است.
۴. الگوهای ناایمن دلبستگی
یکی از یافتههای جدیدتر پژوهشها، ارتباط میان ناایمنی دلبستگی و خیانت است. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ که ۱۷ مطالعه و بیش از ۱۳ هزار نفر را بررسی کرده، نشان داد اضطراب و اجتناب در دلبستگی با احتمال بیشتر خیانت ارتباط دارند.
برای مثال، فردی که در روابط صمیمانه بهشدت از طرد شدن میترسد یا برعکس، از نزدیکی عاطفی فاصله میگیرد، ممکن است در مواجهه با مشکلات رابطه، به جای گفتوگوی مستقیم، راههای دیگری برای تنظیم نیازهای عاطفی خود انتخاب کند.
۵. مرزهای ضعیف در روابط با دیگران
همه خیانتها از یک تصمیم ناگهانی شروع نمیشوند. گاهی رابطه با یک همکار، دوست یا آشنای قدیمی ابتدا کاملاً عادی به نظر میرسد، اما بهتدریج با افزایش صمیمیت، پیامهای خصوصی، پنهانکاری و وابستگی عاطفی، مرزهای رابطه اصلی را پشت سر میگذارد.
۶. فرصت، شرایط و ویژگیهای فردی
دسترسی بیشتر به فرصتهای ارتباطی، پنهانکاری، مصرف برخی مواد، سابقه روابط متعدد و بعضی ویژگیهای فردی نیز در پژوهشها بهعنوان عوامل مرتبط با روابط خارج از رابطه بررسی شدهاند. با این حال، نباید یک عامل را بهتنهایی علت خیانت دانست؛ خیانت معمولاً حاصل تعامل چند عامل فردی، رابطهای و موقعیتی است.
آیا خیانت همیشه به معنای پایان رابطه است؟
خیانت میتواند ضربهای بسیار شدید به اعتماد و امنیت رابطه وارد کند و بسیاری از زوجها پس از آشکار شدن آن، دچار خشم، اضطراب، بیاعتمادی و سردرگمی میشوند. پژوهشهای حوزه زوجدرمانی نشان میدهند که در صورت تمایل و آمادگی هر دو نفر، میتوان روی ترمیم رابطه، فهم عوامل زمینهساز، بازسازی اعتماد و تصمیمگیری آگاهانه درباره ادامه یا پایان رابطه کار کرد.
بنابراین، مهمترین سؤال بعد از خیانت فقط این نیست که «چه کسی مقصر است؟»؛ بلکه این است که: «چه اتفاقی در فرد و در رابطه افتاده که این رابطه به این نقطه رسیده است و اکنون چه تصمیمی میتواند کمترین آسیب و بیشترین امکان رشد را ایجاد کند؟»
اگر خیانت اتفاق افتاده است، تصمیمگیری در شرایطی که خشم، ترس و بیاعتمادی بسیار شدید است، معمولاً دشوار است و می تواند اشتباه باشد و موجب اسیب بیشار شود. دریافت مشاوره توسط زوجین میتواند به زوج کمک کند بدون عجله برای ماندن یا جدایی، ابتدا شرایط موجود را بهتر بفهمند، سهم عوامل مختلف را بررسی کنند و سپس درباره آینده رابطه تصمیم بگیرند.
زهرا عبدالمنافی روانشناس بالینی خانواده درمانگر راهحلمحور(sfbt)زوج درمانگر
مقاله آموزشی
زمینه های شکلگیری خیانت در رابطه ی زوجین
خیانت معمولاً یک اتفاق ناگهانی و بدون زمینه نیست. در بسیاری از موارد، پیش از شکلگیری رابطه خارج از ازدواج، مجموعهای از عوامل فردی، ارتباطی و شرایطی بهتدریج زمینه را برای فاصله گرفتن زوجین از یکدیگر فراهم کردهاند.…
پژوهشها نشان میدهند که کیفیت رابطه و الگوهای تعامل زوجین میتوانند در احتمال شکلگیری روابط خارج از رابطه اصلی نقش داشته باشند. نارضایتی از رابطه، ارتباط منفی و تعارضهای حلنشده، کاهش تعهد و فاصله گرفتن عاطفی از جمله عواملی هستند که در پژوهشها با افزایش احتمال درگیری خارج از رابطه همراه بودهاند.
۱. فاصله عاطفی و احساس دیدهنشدن
وقتی یکی از زوجین برای مدت طولانی احساس کند که شنیده نمیشود، مورد توجه قرار نمیگیرد یا نیازهای عاطفیاش برای طرف مقابل اهمیتی ندارد، ممکن است بهتدریج از رابطه فاصله بگیرد. این فاصله الزاماً به خیانت منجر نمیشود، اما میتواند رابطه را آسیبپذیرتر کند.
۲. تعارضهای تکراری و حلنشده
اختلاف نظر در هر رابطهای طبیعی است؛ مسئله مهم، شیوه مواجهه با اختلافهاست. سرزنش، تحقیر، سکوت طولانی، تهدید به جدایی یا ناتوانی در گفتوگو درباره نیازها میتواند به مرور احساس صمیمیت و امنیت رابطه را کاهش دهد.
۳. کاهش صمیمیت عاطفی و جنسی
صمیمیت فقط رابطه جنسی نیست. گفتوگو، لمس، توجه، همراهی، قدردانی و احساس نزدیکی نیز بخش مهمی از صمیمیت هستند. وقتی این بخشها برای مدت طولانی کمرنگ میشوند و درباره آنها گفتوگوی مؤثری شکل نمیگیرد، زمینه آسیبپذیری رابطه بیشتر میشود. در برخی پژوهشها نیز نارضایتی زناشویی و جنسی با خیانت همراه بوده است.
۴. الگوهای ناایمن دلبستگی
یکی از یافتههای جدیدتر پژوهشها، ارتباط میان ناایمنی دلبستگی و خیانت است. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ که ۱۷ مطالعه و بیش از ۱۳ هزار نفر را بررسی کرده، نشان داد اضطراب و اجتناب در دلبستگی با احتمال بیشتر خیانت ارتباط دارند.
برای مثال، فردی که در روابط صمیمانه بهشدت از طرد شدن میترسد یا برعکس، از نزدیکی عاطفی فاصله میگیرد، ممکن است در مواجهه با مشکلات رابطه، به جای گفتوگوی مستقیم، راههای دیگری برای تنظیم نیازهای عاطفی خود انتخاب کند.
۵. مرزهای ضعیف در روابط با دیگران
همه خیانتها از یک تصمیم ناگهانی شروع نمیشوند. گاهی رابطه با یک همکار، دوست یا آشنای قدیمی ابتدا کاملاً عادی به نظر میرسد، اما بهتدریج با افزایش صمیمیت، پیامهای خصوصی، پنهانکاری و وابستگی عاطفی، مرزهای رابطه اصلی را پشت سر میگذارد.
۶. فرصت، شرایط و ویژگیهای فردی
دسترسی بیشتر به فرصتهای ارتباطی، پنهانکاری، مصرف برخی مواد، سابقه روابط متعدد و بعضی ویژگیهای فردی نیز در پژوهشها بهعنوان عوامل مرتبط با روابط خارج از رابطه بررسی شدهاند. با این حال، نباید یک عامل را بهتنهایی علت خیانت دانست؛ خیانت معمولاً حاصل تعامل چند عامل فردی، رابطهای و موقعیتی است.
آیا خیانت همیشه به معنای پایان رابطه است؟
خیانت میتواند ضربهای بسیار شدید به اعتماد و امنیت رابطه وارد کند و بسیاری از زوجها پس از آشکار شدن آن، دچار خشم، اضطراب، بیاعتمادی و سردرگمی میشوند. پژوهشهای حوزه زوجدرمانی نشان میدهند که در صورت تمایل و آمادگی هر دو نفر، میتوان روی ترمیم رابطه، فهم عوامل زمینهساز، بازسازی اعتماد و تصمیمگیری آگاهانه درباره ادامه یا پایان رابطه کار کرد.
بنابراین، مهمترین سؤال بعد از خیانت فقط این نیست که «چه کسی مقصر است؟»؛ بلکه این است که: «چه اتفاقی در فرد و در رابطه افتاده که این رابطه به این نقطه رسیده است و اکنون چه تصمیمی میتواند کمترین آسیب و بیشترین امکان رشد را ایجاد کند؟»
اگر خیانت اتفاق افتاده است، تصمیمگیری در شرایطی که خشم، ترس و بیاعتمادی بسیار شدید است، معمولاً دشوار است و می تواند اشتباه باشد و موجب اسیب بیشار شود. دریافت مشاوره توسط زوجین میتواند به زوج کمک کند بدون عجله برای ماندن یا جدایی، ابتدا شرایط موجود را بهتر بفهمند، سهم عوامل مختلف را بررسی کنند و سپس درباره آینده رابطه تصمیم بگیرند.
زهرا عبدالمنافی روانشناس بالینی خانواده درمانگر راهحلمحور(sfbt)زوج درمانگر